Επετειακή ομιλία εκφωνηθείσα από τη Διδάκτορα Φιλόλογο του Γυμνασίου Πηγαδίων Καρπάθου, ΣΤΕΛΛΑ Π. ΒΟΥΤΣΑ, ύστερα από πρόσκληση του Δήμου Ηρωικής Νήσου Κάσου, στον Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος Κάσου στις 7 Ιουνίου 2026
Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Καρπάθου και Κάσου,
κυρία Υπουργέ, Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης,
κύριε Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων,
κύριοι Βουλευτές Δωδεκανήσου,
Στρατηγέ, Εκπρόσωπε του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων,
κυρία Έπαρχε Καρπάθου Κάσου,
κύριε Δήμαρχε Ηρωικής Νήσου Κάσου,
κύριε Αντιδήμαρχε Καρπάθου,
κύριοι Εκπρόσωποι των Σωμάτων Ασφαλείας (Ελληνικής Αστυνομίας, Πυροσβεστικού Σώματος, Λιμενικού Σώματος-Ελληνικής Ακτοφυλακής),
κύριε Κυβερνήτα της πυραυλακάτου «Βλαχάκος» που φέρει το όνομα του ήρωα των Ιμίων,
αγαπητοί συνάδελφοι εκπαιδευτικοί,
αγαπητές συμπολίτισσες κι αγαπητοί συμπολίτες του νησιού της Καρπάθου,
κυρίες και κύριοι, σεβαστό εκκλησίασμα,
αγαπητά μας παιδιά,
Σήμερα τιμούμε μια μεγαλειώδη επέτειο γενναιότητας και αυτοθυσίας, 202 χρόνια μετά: τον ηρωισμό των Κασίων πατριωτών, ναυτικών και καραβοκύρηδων που προσέφεραν τα πλείστα στον αγώνα του 1821 και σφράγισαν αυτή τους την ανεκτίμητη προσφορά με το αίμα και τη θυσία τους. Γράφει με πολύ λογοτεχνικό τρόπο ο Καθηγητής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Μανόλης Μελάς. «Ανάμεσα στην Κρήτη και την Κάρπαθο στέκεται ολόρθος και στητός ο κακοτράχαλος βράχος της Κάσου. […] Μικρός κι άγονος τόπος που αποδείχτηκε γόνιμος και μεγάλος στα ηρωικά χρόνια του Αγώνα. Μεγάλος σε ανδρεία και πατριωτισμό, πλούσιος σε προσφορά αίματος στον βωμό της θυσίας. Θαλασσινό μετερίζι, ατράνταχτο, περήφανο κάστρο του Νοτιά στάθηκε η Κάσος στα τέσσερα πρώτα χρόνια του Σηκωμού».
Μικρός, λοιπόν, και βραχώδης ο τόπος, αλλά πλούσιος σε ιστορία. Το ίδιο είχε πει και ο Γιώργος Σεφέρης για τη χώρα μας στη Σουηδική Ακαδημία, κατά την απονομή του Νόμπελ: «Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια».
Ρίψας πέτραν με σφενδόνην
ο Θεός της είπε: «Στάσου».
Κι ως εκ θαύματος εφάνη,
το νησίδιον της Κάσου».
Οι στίχοι αυτοί (αποδιδόμενοι κατ’ άλλους στον Αλέξανδρο Σούτσο, ενώ κατ’ άλλους στον Παναγιώτη Συνοδινό) σκιαγραφούν παραστατικότατα το πετρώδες και άγονο του κασιώτικου αναγλύφου, που ανάγκασε τους κατοίκους της, από αρχαιοτάτων χρόνων, να στραφούν στη θάλασσα και στη ναυτιλία.
Το «ναυτικό ένστικτο», λοιπόν, των Κασίων ανάγεται στα βάθη των αιώνων, είναι έμφυτο στα κύτταρά τους, στο DNA τους. Ήδη, από τον Όμηρο, μαρτυρείται η συμμετοχή της πλοίων της Κάσου μαζί με άλλων νησιών της Δωδεκανήσου στην εκστρατεία των Αχαιών στην Τροία.
Στη μακραίωνη πορεία της, η Κάσος σταδιακά αναπτύχθηκε ως ναυτική δύναμη, με τον εμπορικό της στόλο συνεχώς να αυξάνει και να εξελίσσεται. Σε αυτό άλλωστε συνέβαλε και η στρατηγική γεωγραφική της θέση, στον νοτιοανατολικό Αιγαίο, συνδέοντας τα Δωδεκάνησα με την Κρήτη (με την οποία είχε επαφές από τα μινωικά ακόμη χρόνια). Οι Κασιώτες καπετάνιοι «οργώνανε» τη Μεσόγειο, φτάνοντας μέχρι τη Συρία και τη Β. Αφρική.
Όπως και τα λοιπά Δωδεκάνησα, η Κάσος υπήρξε σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών από την αυγή της ιστορίας: μυθικοί Τελχίνες, Δωριείς, Ιωαννίτες Ιππότες, Βενετοί. Το 1522 μ.Χ. τα Δωδεκάνησα πέρασαν στην Οθωμανική κυριαρχία (μετά από πεντάμηνη πολιορκία της Ρόδου από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή), γεγονός ορόσημο για τη μετέπειτα ιστορική μοίρα του νησιού.
Κατά της διάρκεια της Οθωμανοκρατίας, οι Κασιώτες μυήθηκαν από νωρίς στη Φιλική Εταιρεία κι έτσι, η εθνικός ξεσηκωμός του 1821 δεν τους βρήκε καθόλου απροετοίμαστους. Με μεγάλο ζήλο εισχώρησαν στον Αγώνα στις αρχές Απριλίου 1821. Και δεν προστατεύανε με τα πλοία τους μόνο το νησί τους. Αντίθετα, προσέφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες σε όλο το επαναστατημένο Έθνος. Ζήτησαν, μάλιστα, από την Εθνοσυνέλευση του Άστρους, τον Απρίλιο του 1823, να συμμετάσχουν κι αυτοί -παρά την απομακρυσμένη γεωγραφική τους θέση- στις ναυτικές επιχειρήσεις του Αγώνα μαζί με τα τρία μεγάλα ναυτικά νησιά: Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά. Διαβάζουμε στο Αρχείον Ελληνικής Παλιγγενεσίας: «Δεν ελυπήθημεν μήτε χηρείαν οικογενειών μας, παραβλέψαμεν πάντα αφανισμόν πλοίων και πάσης καταστάσεώς μας προς υπεράσπισιν του χριστιανικού και ελληνικού ονόματος. […] Παρακαλούμεν κρίναντες ως δικαίωμα ημών το τοιούτο, να συγκαταριθμήσετε και ημάς μετά των λοιπών τριών ναυμαχουσών νήσων, ως όντες και ημείς του αυτού καταλόγου». Όμως, η Εθνοσυνέλευση αδιαφόρησε στη συγκινητική εκείνη έκκληση των Κασιωτών: «Ανεγνώσθη αναφορά της νήσου Κάσου και εγένετο λόγος περί των προβλημάτων των Κασίων, αλλ’ έμεινεν ανεκπεραίωτος η υπόθεσις» (Μάμουκας Ανδρέας, Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος). Αυτή η αδιαφορία της κεντρικής διοίκησης προς το ηρωικό και πολύπαθο νησί της Κάσου θα παραμείνει, δυστυχώς, μέχρι την ύστατη στιγμή.
Στο σημείο αυτό, οφείλουμε να τονίσουμε ότι η Επανάσταση του 1821 κρίθηκε κατά μεγάλο βαθμό στη θάλασσα. Οι Σπέτσες, η Ύδρα, η Κάσος και τα Ψαρά προσέφεραν με τα πλοία τους μεγάλες υπηρεσίες στην Επανάσταση, αφού χωρίς πλοία θα ήταν αδύνατη η επιτυχία του Αγώνος. Οι ελληνικές δυνάμεις στη θάλασσα παρεμπόδιζαν τις κινήσεις του τουρκικού στόλου, υποστήριζαν τις χερσαίες δυνάμεις και συμμετείχαν σε πολιορκίες παραλιακών φρουρίων. Γενικά, το ελληνικό ναυτικό έπαιξε καθοριστικό ρόλο για την ευόδωση του Επαναστατικού Αγώνα. Κι αυτό αποκτά μεγαλύτερη αξία, αν σκεφτεί κανείς ότι το ναυτικό του ’21 υπήρξε κατ’ ουσία ένα εμπορικό ναυτικό που δεν διέθετε αρκετά από τα απολύτως αναγκαία στοιχεία που χαρακτηρίζουν έναν πολεμικό στόλο στις μέρες μας. Όμως, χάρη στο υψηλό ηθικό των Ελλήνων ναυμάχων του, τη ναυτική τους παράτολμη δεινότητα και την μεγάλη ταχύτητα και ελικτική ικανότητα των ελληνικών πλοίων, η ελληνική ναυτική ισχύς κατόρθωσε να αντιμετωπίσει επιτυχώς πολύ ισχυρότερες ναυτικές δυνάμεις αντιπάλου, όπως αυτές του αιγυπτιακού στόλου, σύμφωνα με την εύστοχη διαπίστωση του καθηγητή Ναυτικής Ιστορίας του Πολεμικού Ναυτικού, κ. Ζήση Φωτάκη.
Οι Τουρκοαιγύπτιοι τιμώρησαν σκληρά το νησί της Κάσου για τις ανεκτίμητες υπηρεσίες που προσέφερε με τα πλοία του στον Αγώνα, ο οποίος, όπως προειπώθηκε, χωρίς το ναυτικό δαιμόνιο των Ελλήνων, οπωσδήποτε θα αποτύγχανε. Η Κάσος αποτέλεσε συγκεκριμένα ένα είδος «ραντάρ» -μιλώντας με σύγχρονους όρους-, αφού εντόπιζε κάθε εχθρικό πλοίο που εισερχόταν στο νότιο Αιγαίο. Τον ίδιο ρόλο στο Βόρειο Αιγαίο διαδραμάτισαν τα Ψαρά, γι’ αυτό και τα δυο νησιά στοχοποιήθηκαν από τους Οθωμανούς. Έτσι, η Κάσος και τα Ψαρά είχαν την ίδια τύχη τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1824: καταστράφηκαν ολοκληρωτικά από την τουρκική μανία και βαρβαρότητα. Όπως γράφει και πάλι με τη γλαφυρή του πένα ο καθηγητής Μανόλης Μελάς, «σε μικρή απόσταση από τη Μεγαλόνησο εξακολουθούσε να κυματίζει προκλητικά στον αγέρωχο βράχο της Κάσου η ελληνική σημαία». Κι αυτό το ναυτικό προπύργιο ο Χουσεϊνμπέης, ο στρατιωτικός διοικητής της Κρήτης, δεν το άντεξε. Άλλωστε, ήταν γνωστή η κρητοκασιωτική αλληλεγγύη και συνεργασία στον Αγώνα. Την έχει επισημάνει -ανάμεσα σε άλλους- και ο ιστορικός Ιωάννης Μουρέλλος στο έργο του «Ιστορία της Κρήτης», όπου γράφει: «Οι αγνοί αυτοί νησιώτες με το μικρό στόλο, αλλά με τη γιγάντια ψυχή, είχαν δώσει από την αρχή του αγώνα όλη τους τη δύναμη σε καράβια και παλληκάρια, για να βοηθήσουν τον αγώνα της Κρήτης». Γενικότερα, οι Κασιώτες αποτελούσαν εμπόδιο στα σχέδια του Χουσεΐν για την κατάπνιξη της Επανάστασης. Γι’ αυτό, στις 14/26 Μαΐου 1824 (παλαιό-νέο ημερολόγιο) ξεκίνησε με τον στόλο του από τη Σούδα με κατεύθυνση την Κάσο. Η εντολή από τον Μωχάμετ Άλη ήταν να την υποτάξει. Η δε διαταγή του Σουλτάνου προς τον Μωχάμετ Άλη της Αιγύπτου ήταν να εξαλείψει από τον χάρτη αυτό το νησί, που βοηθούσε την Κρήτη και ήταν εμπόδιο στο στρατηγικό σχέδιό του για πνίξιμο στο αίμα της Επανάστασης. Οι τολμηροί θαλασσόλυκοι της Κάσου έπρεπε, λοιπόν, να αφανιστούν, γιατί επιπλέον είχαν γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Τουρκοαιγυπτίων στις θάλασσες της Μεσογείου.
Στις 17 Μαΐου 1824 οι Κασιώτες απευθύνουν έκκληση στην κεντρική διοίκηση. Ζητούν απεγνωσμένα «θαλάσσιον δύναμιν». Όμως, «το Βουλευτικόν δεν κινήθηκεν με την ταχύτητα που επέβαλαν οι περιστάσεις», όπως διαβάζουμε στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (τόμος ΙΒ).
Οι Τουρκοαιγύπτιοι παρατάχθηκαν στ’ ανοιχτά του νησιού στις 27 Μαΐου 1824, ημέρα Σάββατο, υπό τον Ισμαήλ Γιβραλτάρ και με αρχηγό τον Χουσεϊνμπέη κι άρχισαν σφοδρότατο κανονιοβολισμό. Η σφοδρή ανταλλαγή κανονιοβολισμών κράτησε δύο ολόκληρες μέρες. Υπολογίζεται ότι έπεσαν στο νησί γύρω στις 4.000 βόμβες! Οι Κάσιοι, που μάταια περίμεναν βοήθεια από τα άλλα νησιά, είχαν συγκεντρώσει τους ενόπλους κυρίως στην περιοχή της Αγίας Μαρίνας. Τη στρατιωτική δύναμη του νησιού αποτελούσαν 600 ένοπλοι Κάσιοι, οι περισσότεροι από τους οποίους γνώριζαν πολύ καλά τον χειρισμό των πυροβόλων και 600 ένοπλοι Κρητικοί πρόσφυγες.
Οι Κάσιοι και οι Κρητικοί αγωνιστές αντιστάθηκαν με γενναιότητα, σε μάχες σώμα με σώμα, «φονεύοντας και φονευόμενοι»:
Είν’ έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτων,
Δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν,
Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο.
Δ. Σολωμός, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (Σχεδίασμα Γ’)
Όταν όμως οι υπερασπιστές του νησιού βρέθηκαν κυκλωμένοι στα νώτα τους, σύντομα υπέκυψαν στον εχθρό, ο οποίος με σφαγές, λεηλασίες κι αιχμαλωσίες κατέστρεψε το μαρτυρικό νησί που τόσα είχε προσφέρει στην Επανάσταση και ιδιαίτερα στον αγώνα της Κρήτης. Ακολούθησαν σκηνές φρίκης. Ο Χουσεΐν έδωσε μία μέρα άδεια στους στρατιώτες του να εκτονώσουν το μένος τους.
Ηρωική υπήρξε η μορφή του αγωνιστή Μάρκου Μαλλιαράκη. Ο καπετάν Μάρκος Μαλλιαράκης, καραβοκύρης του θρυλικού πλοίου «Λεωνίδας», δεινός θαλασσομάχος και σκληροτράχηλος αγωνιστής, «ωραίος σαν τον Απόλλωνα κι ορμητικός σαν τον Αχιλλέα» (όπως τον περιγράφει ο Μ. Μελάς), έγραψε σελίδες ηρωισμού και υστεροφημίας, περιβαλλόμενος με τη στέφανο του μάρτυρα. Ο Μάρκος Ιωάννης ή Μαλλιαράκης ή Διακομάρκος αντιστάθηκε -ως άλλος Αθανάσιος Διάκος- σθεναρά από την 27η Μαΐου και για τρεις μέρες. Τα χαράματα, όμως, της τρίτης ημέρας, 28ης προς 29η Μαΐου, ο Χουσεΐν κατάφερε με πονηρό τέχνασμα ν’ αποβιβάσει πολυάριθμο σώμα (3.000-4.000 στρατιώτες) υπό τον χιλίαρχο Μούσα στην απόκρημνη θέση Αντιπέρατος. Κάποιοι μιλούν για προδοσία του παλιού υπηρέτη σε κασιώτικο σπίτι, του Ζαχαριά, ο οποίος έδωσε στους Τουρκοαιγύπτιους τη δυνατότητα να αποβιβαστούν με τριάντα βάρκες στην αφύλακτη περιοχή του Αντιπεράτου στις 7 Ιουνίου 1824, να πατήσουν πλέον το νησί και να το μετατρέψουν σε Ολοκαύτωμα. Ο Μαλλιαράκης αντιστεκόμενος σθεναρά κι αμυνόμενος, ανδραγάθησε αποκτείνοντας πάρα πολλούς εχθρούς. Στην περιοχή της Αγίας Μαρίνας, στη θέση Λαγκά, έδωσε μαζί με τους συντρόφους του απέναντι σε πολλαπλάσιους εχθρούς για τέσσερις ώρες την τελευταία και κρίσιμη μάχη. Εκεί συνελήφθη και οδηγήθηκε δέσμιος ενώπιον του Χουσεΐν. Κατόρθωσε, όμως, να σπάσει τις αλυσίδες του και σκότωσε τρεις Τούρκους δεσμώτες του, πριν πέσει νεκρός και «κατακρεουργηθείς ει λεπτά τεμάχια» από τα μαχαίρια των εχθρών του, όπως παραδίδουν οι ιστορικοί της Επανάστασης Καλλίνικος Κριτοβουλίδης και Νικόλαος Σπηλιάδης. Την ηρωική θυσία του Μαλλιαράκη περιγράφει με συγκινητικό τρόπο στο βιβλίο του «Τα Δωδεκάνησα στην Εθνεγερσία του 1821» και ο Μανόλης Μακρής, Πρόεδρος της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου. Το 1872, το Υπουργείο Ναυτικών, αναγνωρίζοντας τις πολύτιμες υπηρεσίες του και τιμώντας τη θυσία του, απένειμε στον Μάρκο Μαλλιαράκη τον βαθμό του πλοιάρχου «τρίτης τάξεως».
Εδώ, αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Μάρκος Μαλλιαράκης υπηρέτησε την πατρίδα του και από τον πολιτικό στίβο, επιδεικνύοντας ο λεοντόθυμος αυτός ναυμάχος, πέρα από τις στρατιωτικές και πολιτικές ικανότητες. Στις Εθνοσυνελεύσεις του Αγώνα εμφανιζόταν πάντα ως προστάτης και υπερασπιστής της Κάσου. Επιπλέον, διετέλεσε και Έπαρχος Καρπάθου και Κάσου το 1823. Σήμερα, τιμής ένεκεν το όνομά του έχει δοθεί σε Αίθουσα του Επαρχείου Καρπάθου και Κάσου (Αίθουσα Μάρκου Μαλλιαράκη), ενώ ο Δημοτικός Αερολιμένας Κάσου φέρει με τιμή το όνομά του, το όνομα ενός ήρωα (Δημοτικός Αερολιμένας Ηρωικής Νήσου Κάσου Μάρκος Μαλλιαράκης).
Οι συνέπειες του “πατημού” της Κάσου υπήρξαν τραγικές. Το νησί κατακάηκε. Χιλιάδες γυναικόπαιδα συνελήφθησαν, μεταφέρθηκαν βίαια και πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Τα απομεινάρια του κασιακού στόλου έπεσαν στα χέρια των Τούρκων και πολλοί Κασιώτες ναύτες, αναγκάστηκαν δια της βίας να υπηρετήσουν ως πληρώματα στα εχθρικά καράβια. Ο Χουσεΐν έστειλε στην Αλεξάδνρεια όσα κασιώτικα πλοία δεν πρόλαβαν να φύγουν, ενώ ο ίδιος επέστρεψε στο ορμητήριό του, τη Σούδα. Οι ελάχιστοι επιζήσαντες κατέφυγαν κυνηγημένοι σε κοντινά νησιά της Δωδεκανήσου (τα οποία είχαν προστατεύσει επανειλημμένα οι Κασιώτες με τα πλοία τους) και στην Κρήτη, κυρίως όμως οι κατατρεγμένοι Κασιώτες κατέφυγαν στις Κυκλάδες (Νάξο, Σύρο, Πάρο, Αμοργό, κ.λπ.).
Δυστυχώς, η ολιγωρία του λοιπού ελληνικού στόλου υπήρξε ολέθρια. Στην κυριολεξία, ξεκίνησε για την Κάσο κατόπιν εορτής, όπως παραδίδεται από τα έγγραφα του Αρχείου Κάσου. Ωστόσο οι εκκλήσεις του Κασιωτών που είχαν προηγηθεί προς την Κεντρική Διοίκηση ήταν δραματικές: «Δι’ ὄνομα Θεοῦ, κάμετε ἔλεος καὶ δι’ ἡμᾶς τοὺς κατοίκους τῆς Κάσου…», έγραφαν. Όμως οι εσωτερικές έριδες και οι εμφύλιες διαμάχες, δεν επέτρεψαν να σταλεί καμιά βοήθεια στην ανυπεράσπιστη Κάσο.
Τα νέα για το ολοκαύτωμα της Κάσου έφτασαν πρώτα στην Ύδρα. Υδραίοι και Σπετσιώτες αντιλήφθηκαν τότε τον κίνδυνο και τη θαλάσσια απειλή και 15 ολόκληρες μέρες μετά αποφάσισαν να κινητοποιηθούν για βοήθεια της Κάσου. Ο επικεφαλής του ελληνικού στόλου, πλοίαρχος Γεώργιος Σαχτούρης, αντίκρισε, όπως γράφει ο ίδιος, στις 21 Ιουνίου: «σπίτια κατακρημνισμένα, κατακαμμένα, ανθρώπους δε πολλά ολίγους». Στις 23 Ιουνίου ο ελληνικός στόλος, αφού έφυγε άπρακτος από την Κάσο, πληροφορήθηκε στην πορεία από ένα πλοίο «σαντοριναίικον με ρωσική σημαία» την καταστροφή και του νησιού των Ψαρών!
Η λαϊκή μούσα θρήνησε ποικιλοτρόπως με θλίψη και πικρία, αλλά και οργή και αγανάκτηση τον «πατημό» της Κάσου. Γιατί το νησί έμεινε αβοήθητο στο έλεος ενός βάρβαρου κατακτητή; Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα απόσπασμα από ένα μοιρολόι, στο οποίο φαίνεται να θρηνούν οι γείτονες Καρπάθιου μαζί με τους λίγους εναπομείναντες Κασιώτες:
Φαίνεται πως εγίνηκε μία κακό στην Κάσο
Του Χουσεϊνη ο στρατός με τους Αρβανιτάδες
Ερήμαξε την Κάσο μας, επήρε τις κοπέλες
κι ήσφαξεν άντρες και παιδιά κι εκάησαν κι οι πέτρες
Ποιος θα σε κλάψει Κάσος μου και ποιος θα σ’ ανεστέσει;
Η Κάρπαθος, τ’ αδέρφι σου θε να μοιρολογάται.
Την απάντηση στη θηριωδία των Τουρκοαιγυπτίων στην Κάσο (27-29 Μαΐου 1824) και στα Ψαρά (21-22 Ιουνίου 2024) έδωσε ο Ανδρέας Μιαούλης με τη νικηφόρα ναυμαχία του Γέροντα, ανοιχτά της Καλύμνου και της Λέρου, στις 29 Αυγούστου 1824, καταναυμαχώντας τον πολλαπλάσιο αριθμητικά τουρκοαιγυπτιακό στόλο του Ιμπραήμ και διασώζοντας τη Σάμο.
Παρά τον βαρύ φόρο αίματος που πλήρωσαν με σφαγές και λεηλασίες, κυρίως οι Κασιώτες, αλλά και οι λοιποί Δωδεκανήσιοι, είδαν με πικρία να μην συμπεριλαμβάνονται στον εθνικό κορμό με το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας το 1830. Θα χρειαζόταν να περιμένουν άλλα 115 χρόνια, όπως εύστοχα επισημαίνει ο κ. Μ. Μακρής. Έτσι, ενώ η Οθωμανική κυριαρχία στα Δωδεκάνησα τελειώνει το 1911, τα νησιά γνωρίζουν νέους κατακτητές, τους Ιταλούς, τους οποίους αρχικά θεώρησαν ως ελευθερωτές από τους Οθωμανούς.
Η Ιταλοκρατία έγινε αιτία νέων ηρωικών αγώνων, για την πολυπόθητη «ένταξη στον Εθνικό Κορμό». Οι Κασιώτες εφοπλιστές πρωταγωνίστησαν ως κύριοι χρηματοδότες οργανώσεων που αγωνίζονταν για την αποτίναξη του Ιταλικού ζυγού στο εξωτερικό. Επίσης, στήριξαν οικονομικά την εκπαίδευση και την πολιτιστική επιβίωση του νησιού τους.
Ακόμη, αξίζει ν’ αναφερθεί η σημαντική συμβολή των Κασίων εργαζομένων στη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ, αφού μετά το 1859 Κάσιοι άρχισαν να μεταναστεύουν στην Αίγυπτο και να ιδρύουν ελληνικές παροικίες στο Πορτ Σάιντ, το Σουέζ, το Πορτ Φουάντ, την Αλεξάνδρεια και το Κάιρο. Επιπλέον, Κασιώτης ήταν ο καπετάνιος που πρώτος πέρασε με το πλοίο του τη διώρυγα του Παναμά, ο πλοίαρχος Νικήτας Μαυράκης το 1914. Γενικότερα, τον 19ο και 20ο αιώνα η κασιώτικη ναυτιλία αναπτύσσεται με αλματώδεις ρυθμούς κι εξελίσσεται διαρκώς μέχρι σήμερα.
Ο χαρακτηρισμός της Κάσου ως «Ηρωϊκής Νήσου», από τη Βουλή των Ελλήνων τον Νοέμβριο του 2018, αποτελεί μία ελάχιστη δικαίωση για τους αδιάλειπτους αγώνες και τη διαχρονική προσφορά των Κασίων στο Έθνος που σφραγίστηκε με το τραγικό ολοκαύτωμα και μία εν μέρει αποκατάσταση της αδικίας που υπέστη το νησί εξαιτίας της επικέντρωσης της ιστορικής έρευνας στην προσφορά της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών στην Επανάσταση του 1821 με αντίστοιχη υποβάθμιση της συμβολής της Κάσου στον εθνικό αγώνα. Ένα μήνα μετά, τον Δεκέμβριο του 2018, αναγνωρίστηκαν ως «Ηρωική νήσος» από το Ελληνικό Κοινοβούλιο και τα Ψαρά.
Κλείνοντας, θα αναφερθώ στα λόγια του μεγάλου Γερμανού ποιητή Φρίντριχ Σίλλερ, τα οποία ταιριάζουν τόσο στη θυσία των Κασιωτών που τιμούμε σήμερα όσο και σ’ εκείνη των Μεσολογγιτών, από την ηρωική ‘Έξοδο των οποίων τιμούμε φέτος τα 200 χρόνια: «μία αυτόνομη ψυχή από κάθε φοβερό περιστατικό ηξεύρει να γεννήσει ένα υψηλό». Και ο ηρωικός αγώνας των Κασίων πατριωτών μέχρι τέλους υπήρξε κάτι πραγματικά ηθικά υψηλό. Ένα ηθικό μεγαλείο απέναντι στη θηριωδία και στη βαρβαρότητα που θα εμπνέει εμάς, τις νεότερες γενεές. Διότι, όπως διατύπωσε ο Διδάσκαλος του Γένος μας και Νεοέλληνας Διαφωτιστής, ο Κωνσταντίνος Κούμας: «Είναι αδύνατον ν’ αποθάνει λαός χωρίς να το θέλει. Όστις εμπορεί να αποθάνει, δεν εμπορεί να βιασθεί». Και η ιστορική μνήμη του ηρωισμού και της αυτοθυσίας των Κασίων δεν θα αποθάνει ποτέ, θα μείνει αθάνατη.
ΖΗΤΩ Η ΗΡΩΙΚΗ ΝΗΣΟΣ ΚΑΣΟΣ!